Nadat de wetgeving rondom de burgerschapsopdracht in het po en vo is verduidelijkt, staan er nu ook voor het mbo belangrijke veranderingen op de agenda. Er worden drie belangrijke wetswijzigingen verwacht, en ze worden in hoog tempo doorgevoerd. We noemen het daarom ook wel de mbo-hogesnelheidstrein.
Om niet voorbij te gaan aan deze grote ontwikkelingen, en stil te staan bij wat ze betekenen voor mbo-instellingen, zetten we de belangrijkste ontwikkelingen op een rij. Dit is slechts de eerste blog uit een serie over ontwikkelingen in het mbo rondom de burgerschapsopdracht, waarbij we in volgende blogs verder zullen inzoomen op wat de wettelijke wijzigingen voor het mbo betekenen.
De drie ontwikkelingen op de agenda
- De wet uitwerking burgerschapsopdracht (WEB);
- De herijking van de kwalificatie-eisen, inclusief instellingsexamen; en
- De aangescherpte bevoegdheidseisen voor docenten burgerschap.
Alle drie zijn wettelijke wijzigingen die naar verwachting in augustus 2027 ingaan. Hieronder lichten we ze één voor één toe.
1. Wat verandert er door de Wet uitwerking burgerschapsopdracht (WEB)?
Voor het eerst komt er een wet burgerschapsopdracht (WEB) in het mbo, die scholen niet alleen verplicht om onderwijs te geven over burgerschap, maar ook om een schoolcultuur te bevorderen die in lijn is met de basiswaarden van de democratische rechtsstaat: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit.
Dat betekent concreet:
- Studenten worden gestimuleerd om te oefenen met deze basiswaarden en ernaar te handelen.
- Het team draagt de waarden zelf uit, in hoe docenten en medewerkers met elkaar en met studenten omgaan.
- De waarden zijn zichtbaar terug te zien in zowel beleid als praktijk.
Dat vraagt om bewustwording in het hele team over de bestaande schoolcultuur. Hoe zie je de basiswaarden terug in de dagelijkse praktijk en hoe leeft het team de basiswaarden voor? Welke plek krijgt studentenparticipatie en hoe wordt ervoor gezorgd dat studenten gelijke inbreng ervaren? En hoe zorgen we ervoor dat de school een veilige omgeving is waarin iedereen zich geaccepteerd voelt? Het vraagt ook van mbo-instellingen om een visie op burgerschap te ontwikkelen waarin de basiswaarden terugkomen.
2. Wat verandert er in de kwalificatie-eisen?
Na twintig jaar worden de kwalificatie-eisen voor burgerschap grondig herzien. De huidige vier brede dimensies — politiek-juridisch, economisch, sociaal-maatschappelijk en vitaal — maken plaats voor vier thema’s rond maatschappelijke spanningsvelden:
- Vrijheid & gelijkheid
- Individu & groep
- Maatschappijvisies & maatschappelijke vraagstukken
- Macht & besluitvorming
Voor elk thema geldt straks een vaste opbouw: kennis, veranderbaarheid, ervaringen, standpunt en handelingsmogelijkheden. Daarbij is er aanzienlijk meer aandacht voor ervaringsgericht leren.
De grootste verandering zit in de verplichting: de huidige inspanningsverplichting maakt plaats voor een verplicht instellingsexamen. Studenten moeten aantoonbaar aan de eisen voldoen om te slagen, terwijl opleidingen zelf de vrijheid krijgen om vorm en inhoud van het examen te bepalen.
Dat vraagt van mbo-opleidingen om de kwalificatie-eisen te vertalen naar concrete leerdoelen en een doorlopende leerlijn, en om docenten hierin mee te nemen en op toe te rusten. Hoe vertaal je vier thema’s naar een leerlijn die past bij jouw studenten en opleiding? En hoe geef je het instellingsexamen vorm, zodat het recht doet aan zowel de kwalificatie-eisen als de eigen visie van de school?
Burgerschapsopdracht versus burgerschapsonderwijs: het verschil
Belangrijk om hierbij onderscheid te maken tussen de burgerschapsopdracht en het burgerschapsonderwijs. Waar de kwalificatie-eisen zich richten op de invulling van het burgerschapsonderwijs, vraagt de burgerschapsopdracht om een cultuurverandering. Het gaat om het creëren van een schoolcultuur waarin iedereen zich veilig en geaccepteerd voelt, en waarin studenten kunnen oefenen met de basiswaarden.
Bovendien geeft de wet uitwerking burgerschapsopdracht mbo-instellingen een zorgplicht, scholen zijn verplicht zich hiervoor in te zetten, maar er is geen resultaatsverplichting. Terwijl er voor de kwalificatie-eisen wel een resultaatsverplichting is.
3. Wat verandert er in de bevoegdheidseisen voor docenten?
Op dit moment bepaalt elke mbo-instelling zelf of een docent bevoegd genoeg is om burgerschap te geven, op basis van diploma’s of werkervaring. Met als gevolg dat dit van school tot school verschilt.
Straks moeten docenten Nederlands, rekenen en burgerschap via een erkende opleiding aantonen dat ze over de juiste kennis en vaardigheden beschikken. Het wordt dan een landelijk uniforme eis in plaats van een schooleigen afweging. Wie al een verwante bevoegdheid heeft, bijvoorbeeld voor maatschappijleer, voldoet vermoedelijk automatisch.
Docenten met een niet-verwante lerarenopleiding moeten een aanvullend scholingstraject volgen. Werkzame docenten krijgen hiervoor een overgangstermijn van zes jaar.
Voor docenten is dit een goed moment om alvast na te gaan of hun bevoegdheid aansluit bij de nieuwe eisen, en zo niet, welk scholingstraject daarvoor openstaat. Voor bestuur en management is het belangrijk om in kaart te brengen wie uit het team een scholingstraject nodig heeft, en om hier tijdig capaciteit en budget voor vrij te maken.
Zelf aan het stuur blijven
Door onze ervaring voor de klas en binnen het onderwijs, weten we hoe groot de impact van dit soort wetswijzigingen op de werkvloer zijn, en hoeveel vragen dat oproept. Bij bureau Common Ground helpen we mbo-scholen een aanpak te vinden die past bij hun studenten en opleiding. We kennen de belangrijkste valkuilen en weten hoe je burgerschap concreet en levendig maakt. Op zo’n manier je zelf aan het stuur blijft, in plaats van mee raast met een trein die in hoge snelheid rijdt.
De komende tijd delen we meer over deze ontwikkelingen: wat ze concreet betekenen, en hoe je er als docent en opleiding grip op krijgt. Bovendien gaat het om wetsvoorstellen die nog kunnen wijzigen. We houden de laatste ontwikkelingen daarom nauwlettend in de gaten.
Wil je alvast anticiperen op deze ontwikkelingen? Neem dan gerust contact met ons op, we denken graag met je mee. Of neem een kijkje bij ons aanbod.
Bronnen
- Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2026). Wet uitwerking burgerschapsopdracht WEB (Wetsvoorstel WGK025579).
- Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2025, 13 maart). Consultatie Wet uitwerking burgerschapsopdracht WEB. Internetconsultatie.nl.
- Expertgroep herijking kwalificatie-eisen burgerschapsonderwijs mbo. (2023). Burgerschapsonderwijs in een veranderende samenleving: Herijking kwalificatie-eisen burgerschapsonderwijs mbo. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
- CINOP. (2025, 30 oktober). Burgerschap in beweging: Handreiking nieuwe kwalificatie-eisen burgerschap. Expertisepunt Burgerschap.
- Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2026). Wetsvoorstel vereisten mbo-docenten basisvaardigheden.
- KLIMmbo. (z.d.). Wetsvoorstel vereisten mbo-docenten basisvaardigheden.
