Hotpants en burgerschap

Het was tijd voor een goed gesprek met mijn mentorklas. Een jongen uit de klas had een leerling seksueel geïntimideerd op Whatsapp, onder meer door haar herhaaldelijk te vragen om naaktfoto’s. Ik had al gesproken met de betrokken leerlingen, twee paar geschrokken ouders en de directie, maar nu wilde ik inventariseren hoe de leerlingen ernaar keken.

In dit artikel

Goed gesprek met mijn mentorklas

Ik zag het als een uitgelezen kans om het te hebben over grenzen en consent. Nadat ik het gesprek had ingeleid gebeurde er iets onverwachts. Al mijn leerlingen, die normaal gesproken fel konden discussiëren, waren het roerend met elkaar eens. Hun stellige overtuiging was dat als meisjes zich minder bloot zouden kleden, jongens zich beter zouden gedragen. Op protest van mijn kant reageerden leerlingen met beeldende beschrijvingen van metersdiepe inkijk en minuscule rokjes. “Echt niet normaal, mevrouw, je ziet gewoon alles.” Ondanks mijn wanhopige socratische vragen wilden de leerlingen niet wijken. Toen het mentoruur ten einde liep sloot ik af. “Ik wil toch echt benadrukken dat het nooit je eigen schuld is als je iets overkomt op seksueel gebied waar je niet op zit te wachten. Het maakt daarbij niet uit of je een lange rok draagt of het kleinste spijkerbroekje aller tijden.” De leerlingen keken sceptisch.

Toen ik na de les richting de lerarenkamer liep, bedacht ik me dat een aantal van mijn collega’s het waarschijnlijk eens waren met mijn mentorklas. Op de vmbo-school waar ik lesgaf keken de leraren niet bepaald uit naar warme zomerdagen. Elk jaar leidden de in hotpants gestoken meisjesbenen weer tot ergernis bij de leraren, die vreesden dat dit de jongens -of erger nog, mannelijke leraren- zou afleiden. Er waren op school geen officiële kledingvoorschriften, maar toch werden meisjes in de gang of in het klaslokaal aangesproken op hun outfits. Dit ging overigens vooral op voor de wat vollere meisjes, die al heupen en billen hadden die door het broekje benadrukt werden. Andere leraren zagen deze interventies van hun collega’s met lede ogen aan, maar durfden ze daar niet op aan te spreken.

Goede band tussen leraar en leerling voorwaarde voor een open gesprek

Niet zo gek dus, dat mijn leerlingen zulke behoudende ideeën hadden over seksueel overschrijdend gedrag. Ik voelde me in eerste instantie teleurgesteld dat hun perspectief zo lijnrecht tegenover die van mij stond, maar kon later dat gesprek met mijn mentorleerlingen op waarde schatten. Ik weet nu dat het niet mijn doel had moeten zijn om de klas te overtuigen, maar dat een echt open gesprek over dit soort thema’s belangrijk is voor de burgerschapsvorming van leerlingen. Het geeft ze namelijk de kans om hun ideeën te formuleren en te beargumenteren, en om kennis te maken met afwijkende perspectieven. Ik troost me met de gedachte dat ik een warme en respectvolle band had met deze klas. Uit onderzoek blijkt namelijk dat een goede band tussen leraar en leerlingen een belangrijke voorwaarde is voor een open gesprek over politieke en maatschappelijke issues in het klaslokaal. En als dat open gesprek gevoerd wordt op scholen, heeft dat een positief effect op onder meer het vertrouwen van leerlingen in het politieke systeem.

Burgerschap, gender en seksualiteit

Deze gebeurtenis in mijn mentorklas toonde mij dat we het binnen burgerschapsvorming vaker over gender en seksualiteit moeten hebben. Dat is niet alleen een persoonlijke aangelegenheid, maar heeft ook een politieke, maatschappelijke en sociale dimensie. Denk maar aan onderwerpen als de loonkloof, het groeiend draagvlak tegen abortus en strenge culturele definities van mannelijkheid en vrouwelijkheid. Leerlingen willen hier maar al te graag over in gesprek. Dat zag ik bijvoorbeeld bij een vijftal kritische leerlingen uit Amsterdam-West. Zij volgden het burgerschapsprogramma Stadslab, waarbij leerlingen een maatschappelijk probleem leren onderzoeken en oplossen. In een gesprek over artikel 1 van de Grondwet viel ze op dat zij als islamitische meisjes veel minder vrijheid hadden dan hun broers en neven. Om op vakantie te gaan met vriendinnen, of om te experimenteren met seks en relaties. Niet eerlijk, vonden zij, dus organiseerden zij een dialoogavond voor ouders, leerlingen en leraren, waarbij dit thema vanuit alle perspectieven besproken werd. Een gemeenteraadslid van GroenLinks ging in gesprek met een orthodoxe imam, terwijl je in de zaal een speld had kunnen horen vallen. Leerlingen, leraren en ouders kregen zo de kans om hun impliciete vooroordelen en verwachtingen rondom gender en seksualiteit expliciet te maken en te bevragen. Laten we daar een voorbeeld aan nemen, door gender en seksualiteit centraal te stellen in burgerschapsvorming. Nog niet zeker hoe je dat kunt doen? Hier volgen een paar werkvormen die naar je eigen hand kunt zetten en kunt gebruiken in je les. ‘Echte mannen, echte vrouwen’ geeft een paar variaties van het gouwe ouwe stellingenspel en voorbeelden van prikkelende stellingen over dit thema. Met ‘Gender en seksualiteit in de Tweede Kamer’ gaan groepjes leerlingen onderzoeken welke standpunten politieke partijen hebben over gender en seksualiteit. En met ‘Change my mind’ gaan leerlingen – in navolging van een meme- hierover met elkaar in debat. Veel plezier!

dieuwertje-de-graaff-bureau-common-ground

Dieuwertje de Graaff

Dieuwertje de Graaff heeft haar hart sinds jaar en dag aan het onderwijs verpand. Je kan haar altijd wakker maken voor een goede discussie over nationale en internationale maatschappelijke ontwikkelingen, van segregatie tot #MeToo.

Misschien vind je dit ook interessant:
bureau common ground, burgerschapsonderwijs
Visie
Artikel

De eerste stap in het vormgeven van je burgerschapsonderwijs is een visie met draagvlak. Bondig en helder, zodat je team ermee aan de slag kan.

bureau common ground, burgerschapsonderwijs
Burgerschap & je vak
Artikel

Burgerschapsonderwijs is het meest effectief als het schoolbreed wordt ingezet: niet in één vak of project, maar in meerdere vakken. Dat betekent dat (bijna) elke collega aan het burgerschapsonderwijs op school kan...

bureau common ground, burgerschapsonderwijs
Verschil leren maken
Artikel

Leren hoe democratie werkt is een belangrijk onderdeel van burgerschap. Maar je burgerschapsonderwijs gaat pas echt leven als je leerlingen laat ervaren op welke manieren ze hun stem kunnen gebruiken en invloed...

betrek-studenten-bij-burgerschap
Betrek studenten bij Burgerschap
Artikel

Maar hoe richt je de lessen zo in, dat studenten hun kritische denkvaardigheden kunnen trainen en dat zij ten volste hun burgerschapsvorming kunnen realiseren?

Over bureau Common Ground

Bij bureau Common Ground zijn we gespecialiseerd in burgerschapsonderwijs. Daar bouwen we met scholen aan, via begeleiding, trainingen en workshops. Daarnaast adviseren we andere organisaties die met burgerschapsonderwijs aan de slag willen, zoals het ministerie van OCW, uitgevers, de Anne Frank stichting of de bibliotheken van de provincie Utrecht. Wil je graag ondersteuning bij het verwerken van de basiswaarden in je schoolcultuur of curriculum? Of een workshop in hoe je hier les over kan ontwerpen of geven? Neem dan contact met ons op via info@bureaucommonground.nl.

“Nadat ik de explainer over solidariteit had gedownload, voelde ik me echt geïnspireerd en gemotiveerd om dit belangrijke onderwerp in mijn lessen te behandelen. De heldere uitleg en praktische tips hebben me geholpen om de kern van solidariteit beter te begrijpen en deze kennis effectief over te brengen aan mijn leerlingen. De explainer was een waardevol hulpmiddel bij het creëren van betrokkenheid en discussies over saamhorigheid en zorg voor elkaar. Ik raad deze explainer ten zeerste aan aan andere docenten die solidariteit willen integreren in hun onderwijs en leerlingen willen inspireren om actieve burgers te worden.”

We werken met

300+ scholen en educatieve partners

Privacy en gegevensbescherming

Bij Bureau Common Ground hechten we veel waarde aan privacy en gegevensbescherming. We zullen jouw persoonlijke gegevens nooit delen met derden en alleen gebruiken voor het versturen van onze nieuwsbrief. Lees onze privacyverklaring voor meer informatie.Meld je vandaag nog aan voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in burgerschapsonderwijs!