Dat de acceptatie voor lhbtqi+ is afgenomen onder jongeren, zal niemand zijn ontgaan. Uit recent onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos Instituut blijkt dat jongeren tussen de 12 en 16 jaar veel negatiever staan tegenover seksuele diversiteit dan vier jaar geleden. Daar is terecht veel aandacht voor.
Gelukkig stelt het onderzoek ook dat scholen waar structureel aandacht wordt gegeven aan het bestrijden van discriminatie en homohaat, minder wordt gepest. Dat kan een sterk uitgangspunt zijn, maar hoe doe je dat als het onderwerp gevoelig ligt? Gevoelig bij leerlingen, en soms ook bij collega’s?
Hoe pak je dat aan als het gevoelig ligt?
Wat we vaak zien op scholen, is dat iedereen de veiligheid en acceptatie van alle leerlingen belangrijk vindt. En dat dat een gezamenlijk vertrekpunt vormt. Maar dat de strategieën die daarvoor gekozen worden vaak sterk uiteenlopen.
Is Paarse Vrijdag wel de juiste vorm, als queer-leerlingen vertellen dat de week rond Paarse Vrijdag voor hen de meest onveilige van het jaar is (Van der Gaag, 2025)? Wat als docenten de viering wel steunen, maar zich nog niet bekwaam voelen om het schurende gesprek aan te gaan met leerlingen, ouders of anderen van buiten? En hoe zorg je dat seksuele en genderdiversiteit structureel aan bod komt in het curriculum, in lessen die echt bijdragen aan meer acceptatie?
Mondriaan College uitgelicht: Paarse Vrijdag Plus
Om een aanpak te vinden die echt bij de school past, bieden wij de trainingsreeks Paarse Vrijdag Plus aan. Deze trainingenreeks bestaat uit drie sessies, die direct aansluiten bij inzichten uit onderzoek van Movisie (Felten, 2024) over wat werkt om discriminatie tegen te gaan. Vorig schooljaar gaven we de reeks op het Mondriaan College.
Drie sessies op het Mondriaan College
- In gesprek met de GSA. We verkenden met de leerlingen waar zij behoefte aan hebben, wat de GSA voor hen betekent en wat er volgens hen beter kan op school. Leerlingen vertelden onder meer over het gebruik van woorden als ‘homo’ en ‘transgender’ als scheldwoord, over vragen en misverstanden rondom seksuele en genderdiversiteit en over de behoefte aan meer kennis en aandacht in de lessen.
De leerlingen brachten daarmee niet alleen knelpunten in beeld, maar dachten ook actief mee over wat de school kan doen. Onderzoek onderstreept onder andere hoe belangrijk het is om te luisteren naar de ervaringen van leerlingen en om de GSA serieus te nemen (Felten, 2024). Daarom deelden we de input en adviezen van de GSA vervolgens met de schoolleiding en het docententeam. - Weerstand en dilemma’s: gesprek met de schoolleiding en betrokkenen. Hoe ga je om met weerstand in school, en hoe kom je op voor de ene groep leerlingen zonder een andere groep uit te sluiten? We zochten samen met schoolleiding, teamleiders en docenten naar
een aanpak die past bij Mondriaan en stonden stil bij de
dilemma’s die je daarbij ervaart. Zo verwoordde een docent een herkenbare vraag: “Ik wil het gesprek hierover graag aangaan, maar ik loop soms tegen de manier van praten aan. Bijvoorbeeld bij wij-zij-denken rond Paarse Vrijdag. Dat vind ik moeilijk, en dat leeft onder de leerlingen.” Het voeren van gesprekken waarbij onderliggende waarden worden onderzocht, draagt uiteindelijk bij aan een veiligere schoolcultuur (Felten, 2024). De sessie is daarom vooral een opening die uitnodigt tot het voeren van meer gesprekken over onderliggende waarden. - Lessen ontwerpen met docenten. In de laatste sessie ondersteunden we docenten in het lesgeven over seksuele en genderdiversiteit. Samen met docenten van verschillende vakken werkten we aan een opbouwende leerlijn, zodat leerlingen structureel oefenen met kennis, vaardigheden en houdingen die bijdragen aan meer acceptatie. En gaven we tips mee zodat docenten zich bekwaam voelen om de lessen op een veilige manier te geven. Aan het einde gaf een docent de schoolleiding dit mee: “Het gebeurt zo vaak dat leerlingen het woord homo gebruiken als scheldwoord en ik betrap me erop dat ik dat ook wel eens laat gaan. Als we dit nou allemaal niet tolereren, zou dat me helpen. We moeten schoolbreed aan het begin van het schooljaar afspreken: iedere keer dat dit gebeurt, handhaven we allemaal.”
Waar staat het Mondriaan College nu?
Ook dit schooljaar blijft het Mondriaan College zich inzetten. Het team heeft unaniem afgesproken dat er zero tolerance is als “homo” als scheldwoord wordt gebruikt, en iedereen komt hiervoor op. Dat geeft hoop. En is een effectief bewezen interventie om discriminatie te verminderen, namelijk het stellen van een duidelijke sociale norm (Felten et al., 2025).
Natuurlijk is het werk daarmee niet af. Een veilige schoolcultuur vraag om blijvende aandaht, gezamenlijke afspraken en de moed om met elkaar in gesprek te blijven. Gelukkig is er veel inspiratie in de school: van voorvechters in het team tot betrokken mensen die de aanpak blijven bevragen. En natuurlijk de leerlingen. Zoals een leerling in de GSA zei: “Ik hoop dat jullie nooit jullie doorzettingskracht verliezen. Wat er ook gebeurt, blijf doorgaan.”
Ook met jouw team aan de slag?
Wil je ook met jouw team aan de slag met Paarse Vrijdag? Stuur een bericht naar info@bureaucommonground.nl.
Bronnen:
De Looze, M., Kapitein, M., Van Dorsselaer, S., Rombouts, M., Baams, L., Geurts, S., De Lange, A., Monshouwer, K., Peeters, M., Schenk, L., Van den Eijnden, R., & Stevens, G. (2026). HBSC 2025: Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland. Universiteit Utrecht & Trimbos-instituut.
Felten, H. (2024). Tips voor lhbtiqa+ voorlichters in de klas. Movisie. https://www.movisie.nl/sites/default/files/2024-04/Tips-voor-lhbtiqa%2B-voorlichters-in-de-klas.pdf.
Felten, H., Broekroelofs, R., Nechar, C., Boersma, A., & Does, S. (2025). Wat werkt bij het verminderen van discriminatie. Kennisplatform Inclusief Samenleven. https://www.kis.nl/publicatie/wat-werkt-bij-het-verminderen-van-discriminatie.
Van der Gaag, M. (2025, 21 november). Paarse Vrijdag: wat als het schuurt? bureau Common Ground. https://bureaucommonground.nl/paarse-vrijdag-wat-als-het-schuurt/.
