Ouders die boos binnenkomen, stevige uitspraken doen over ‘buitenlanders’ of hun kind thuishouden bij bepaalde lessen. Het hoort bij de praktijk van burgerschapsonderwijs. Maar hoe blijf je dan in verbinding met ouders? In deze reeks delen wij vijf gesprekstechnieken uit onze trainingsreeks ‘In gesprek over controversiële onderwerpen’, gebaseerd op Geweldloze Communicatie. Hieronder vind je handvat 4 van 5.
Lastige oudergesprekken over maatschappelijke thema’s
“Sinds er veel meer buitenlanders op deze school zitten zijn er continue problemen, dat krijg je ervan.”
“Als ze naar de moskee gaan dan blijft mijn kind thuis”
“Mijn kind hoeft niet naar school als het gaat over LHBTQ-onzin. Straks wordt ze ermee aangestoken”
Wat zou jij doen als je een ouder zoiets hoort zeggen? Laat je het gaan? Begin je te lachen? Of vind je van jezelf dat je open en nieuwsgierig moet blijven luisteren?
Dit zijn uitspraken van ouders op sommige scholen waar ik werk. Heftig om te lezen misschien, maar ook de realiteit. Open en nieuwsgierig blijven bij zo’n uitspraak? Mij lukt dat niet. Afhankelijk van de situatie word ik gespannen, woest, krijg ik een borrelend gevoel vanbinnen, of klapt mijn keel dicht en kan ik geen woord meer uitbrengen. En ik zie dat veel leraren dat ook hebben.
Waarom overtuigen averechts werkt
Hoe je omgaat met zo’n uitspraak kan een behoorlijk groot effect hebben op je relatie met de ouder én met de leerling. Als leraar merk je misschien dat je de ouder direct van het tegenovergestelde wil overtuigen. Als je dat merkt: houd jezelf tegen. Hoe meer je de ouder gaat willen overtuigen, hoe groter de kans dat je de verbinding verliest en de ouder én de leerling zich terugtrekken in een eigen bubbel waar die mening wordt ondersteund.
Onlangs publiceerde TerInfo een handreiking voor gesprekken met ouders over maatschappelijke thema’s. Een van de tips die wordt gegeven is om geweldloos het gesprek met ouders aan te gaan. Ook wij baseren ons onder andere op de methodiek van Geweldloze Communicatie, die een helder kader geeft voor verbindende conflictoplossing. Wij lichten hier graag kort toe wat je kan doen in zo’n acute situatie, dat je een boze ouder voor je neus hebt.
Om te beginnen kun je het zo zien: een harde uitspraak van een ouder is de lelijke envelop waar een waardevolle boodschap in is verpakt. Diegene maakt zich ergens druk over. Zoals we ons allemaal druk maken over dingen, zeker als het een belangrijk onderwerp voor ons is. Een waarde van die ouder is geraakt. En zolang die ouder rondloopt met verhalen over de ‘ander’ (buitenlanders, LHBTIQ+mensen…) komen jullie er allebei niet achter wat voor diepere zorgen er precies leven. En blijft het dus lastig er met elkaar op een open en veilige manier over te kunnen praten.
Wat je dan juist wel kan doen in die concrete stappen, leg ik hieronder uit.
Drie stappen voor een verbindend gesprek
- Pauzeer het gesprek. Zeg dat je het absoluut serieus wil nemen, en er over 2 minuten op terugkomt. Loop even naar de gang, haal koffie, doe een wc-bezoek, trek jezelf uit de situatie.
- Benut die 2 minuten voor jezelf. Wat raakt me? Welke waarde van mij zit hier onder? En kan ik echt openstaan voor wat de ouder bezighoudt? Herinner jezelf eraan dat er onder de uitspraak een waarde zit, die je misloopt als je de verdediging ingaat. Haal een keer diep adem en stel jezelf gerust; je kunt luisteren naar de ouder terwijl je blijft vasthouden aan wat voor jou belangrijk is.
- Ga terug naar het gesprek en luister empathisch naar de ouder. Dat doe je door zo snel mogelijk de tekst van de ouder los te laten, en te vragen hoe de ouder zich voelt en wat voor die ouder belangrijk is. Te vragen welke waarden of behoefte die heeft. Je gaat dus niet vragen “En wie zijn dan ‘buitenlanders’ volgens jou?”. Dat is een vraag over de inhoud. Je gaat bijvoorbeeld vragen “Voelt het beangstigend en heb je behoefte aan voorspelbaarheid en veiligheid voor de toekomst van de school?” Zo help je de ouder te begrijpen waar die zich zorgen om maakt, los van het verhaal over de ‘ander’. Daarmee is de kans veel groter dat hij of zij rustiger wordt, omdat hij of zij door jou wordt gehoord en serieus wordt genomen.
Kortom: oordelende uitspraken van ouder over ‘anderen’ gaan nooit over die ‘anderen’. Het is altijd een teken dat er bij die ouder iets speelt, wat diegene niet uitdrukt.
Wil je vanuit meer connectie samenwerken met ouders, en meer rust in de tent in het kader van maatschappelijke thema’s? Ga van het oppervlak naar de verdieping, luister naar wat onder de uitspraak zit. Maar alleen als je er zelf de ruimte voor hebt.
Gedeelde belangen als brug
Als mensen worden gehoord, staan ze eerder open om ook naar jou te luisteren. Dat simpele gegeven is goed om je te herinneren, voor als de emoties hoog oplopen. Erken dat iemand zich zorgen maakt en dat die zorgen voor hem of haar legitiem zijn. Ga vanuit die verbinding het gesprek aan, en kijk of de ouder daarna ook naar jou kan luisteren. Naar welke waarden voor jou en de school van belang zijn, om de leerlingen wél mee te nemen naar die moskee, of om wél les te geven over LHBTIQ+. Beiden willen jullie dat de leerlingen straks met kennis en zelfvertrouwen kunnen deelnemen aan een veranderende samenleving. Vaak is het juist de dialoog over de gedeelde belangen, die voor meer verbinding kunnen zorgen.
Oefening baart kunst. Krijg je ook zin om zulke gesprekstechnieken met elkaar te oefenen? In onze vernieuwde trainingenreeks Controversiële Kwesties voor het PO zitten volop mogelijkheden om via gespreksoefeningen en dialogen de lastigste casussen met elkaar te oefenen en te bespreken.
